Wij kunnen een hond slechts bestraffen wanneer wij hem op heterdaad betrappen. Daarom is het soms nodig bepaalde situaties te creëren. Meestal zijn twee tot drie `heterdaadjes' voldoende om de hond bepaald gedrag af te leren.
Een hond heeft zogenaamde `haalmotieven'; hij heeft geleerd dat bepaald gedrag iets positiefs oplevert. Vernieling kan de verveling tegen gaan, of het nare gevoel van doorbrekende tanden en kiezen. Blaffen betekent aandacht (negatieve aandacht is ook aandacht) en/of aanwezigheid van de baas. Wij moeten ervoor zorgen dat de `haalmotieven' van het ongewenste gedrag worden geëlimineerd, dat wil zeggen dat de positieve opbrengst van het gedrag verdwijnt en er een negatieve opbrengst voor in de plaats komt. Dat zal leiden tot het staken van het ongewenste gedrag.
Wanneer blaffen geen aandacht oplevert, zelfs geen negatieve aandacht, dan heeft het voor de hond geen zin om te blijven blaffen. Dus negeren wij het blaffen, hoe moeilijk dat soms ook is. Heb geduld, de ene hond is intelligenter dan de andere, en de ene hond zal sneller in de gaten hebben dat zijn gedrag tot niets leidt dan de andere.
.
Een minder afhankelijke hond
Vaak is afhankelijkheid de reden van het niet alleen kunnen zijn of het vernielen van huisraad tijdens jouw afwezigheid. Nu is afhankelijkheid aangeleerd gedrag, dat dus ook weer afgeleerd kan worden. Dat doen wij door middel van een beloning (voedsel) en een signaal of symbool dat met die beloning wordt geassocieerd. Bij voorbeeld: als wij weg gaan, geven wij de hond iets lekkers en zetten wij tegelijkertijd de radio aan. Als wij terugkomen krijgt de hond weer iets lekkers, zetten wij de radio uit en geven wij hem alle aandacht.
Dit gedrag wordt door ons heel consequent opgebouwd. Dus, wanneer wij de kamer verlaten en de hond blijft achter - al is het maar voor vijf minuten - krijgt hij wat lekkers en gaat de radio aan. Komen wij terug dan krijgt hij weer wat lekkers, gaat de radio uit en pas daarna spelen wij even met hem. Weldra zal de hond het weggaan associëren met de radio en met iets lekkers, en het terugkeren met het uitzetten van de radio, iets lekkers en spel (aandacht). Na verloop van tijd zal hij begrijpen dat hij tijdens het radiogeluid geen aandacht hoeft te verwachten. Op een gegeven moment kunnen wij het lekkers achterwege laten en is het aan- en uitzetten van de radio voldoende om de hond te laten begrijpen wat er gaat gebeuren. Blijf de hond echter wel aandacht geven zodra de radio uit gaat.
Wanneer de hond gewend is aan dit ritueel, kunnen we nog een stapje verder gaan. Wanneer wij wel in de kamer zijn maar even niet door de hond gestoord willen worden, zetten wij de radio aan. De hond zal zich er letterlijk en figuurlijk bij neerleggen en wacht hoopvol op het moment dat de radio weer uit gaat, want dat betekent spel en aandacht.
In bovenstaand voorbeeld heb ik gebruik gemaakt van drie elementen: gedrag (weggaan en terugkomen), symbool (radio) en beloning (iets lekkers en spel). Deze drie elementen zijn essentieel voor de operante conditionering van de hond. Maar het weggaan en terugkomen kan worden vervangen door ander gedrag, net als de radio als symbool door iets anders kan worden vervangen, bijvoorbeeld het ontsteken van een bepaalde lamp (die alleen voor dit doeleinde gebruikt wordt!) of  het in de kamer plaatsen van een bepaald opvallend voorwerp dat er zich daar anders nooit bevindt. Er is slechts één vast element: de beloning in de vorm van aandacht en spel.
.
Frustratie en dominantie als oorzaak van blaffen en vernielen tijdens afwezigheid van mensen
Wanneer het voor de hond onvoldoende duidelijk is wie er de baas in huis is (zijn), zal hij zelf het leiderschap op zich nemen. De hond ziet het gezin (zelfs wanneer dat gezin maar uit één persoon bestaat) als een roedel, en de roedelleider zorgt voor zijn roedelgenoten; hij beschermt ze, hij geeft aan wanneer er "gejaagd" (uitgelaten) wordt, hij bepaalt wanneer er gespeeld wordt, etc. Nu zal het duidelijk zijn dat de hond niet voorbestemd is om roedelleider van de mens te zijn. Hij is gewoon niet tegen die taak opgewassen. Wij moeten ons dus opstellen als de roedelleider van de hond, en er zijn verschillende manieren om de hond duidelijk te maken dat wij de roedelleider zijn en niet hij.
Een hond die denkt dat hij de roedelleider is zal bij onze afwezigheid gefrustreerd zijn. Wij, zijn roedelgenoten, zijn er immers niet en hij is niet in de gelegenheid om ons te beschermen, om ons voor gevaren te behoeden. Hij houdt verschrikkelijk veel van ons, maar maakt zich zorgen om ons. Daarom blaft hij wanneer hij alleen is, daarom vernielt hij dingen als wij er niet zijn.Daarom is hij ontzettend blij wanneer wij terug zijn van weggeweest.
Het leven voor zo'n hond zou zo veel gemakkelijker zijn wanneer hij zich geen zorgen om ons hoefde te maken, en daar kunnen wij voor zorgen door ons leiderschap te bevestigen.
Een roedelleider speelt zelden met zijn roedelgenoten; dat laat hij aan de roedelgenoten onderling over. Een roedelleider gaat altijd als eerste door de deur, hij laat zijn roedelgenoten nooit voor gaan. Een roedelleider keurt zijn roedelgenoten geen blik waardig. Een roedelleider staat niet toe dat zijn roedelgenoten tegen hem opspringen of hun poot op hem leggen. Een roedelleider staat niet toe dat een roedelgenoot op zijn plek zit of ligt. Een roedelleider eet altijd eerst, en dan pas eten de roedelgenoten. Een roedelleider staat niet toe dat zijn roedelgenoten bij hem in de buurt komen wanneer hij eet. Een roedelleider gromt wanneer een roedelgenoot iets doet wat hem niet bevalt, en laat daarbij zijn tanden zien. Een roedelleider wendt zijn blik nooit af wanneer een roedelgenoot hem "brutaal" aankijkt; de roedelgenoot moet als eerste zijn blik afwenden. Een roedelgenoot wendt zijn blik hooghartig af wanneer een roedelgenoot hem likt.
Wij gaan ons dus gedragen als roedelleider en stellen ons als roedelleider op telkens wanneer wij zijn weggeweest, ook al was het maar heel even. Dus ook 's morgens, wanneer de hond ons de hele nacht niet heeft gezien. In een natuurlijke roedel wordt elke keer wanneer de roedel uit jagen is geweest de rangorde opnieuw bevestigd, want de mogelijkheid bestaat dat tijdens de jacht een roedelgenoot (of zelfs de roedelleider) gewond of gedood is, waardoor de rangorde onduidelijk kan zijn. Dit bevestigen van de rangorde duurt slechts kort en heeft als functie dat de roedelgenoten weten "oh ja, zo was het".
Dus wanneer wij het huis verlaten zonder de hond, negeren wij de hond. Wij gedragen ons rustig, er is immmers niets aan de hand, wij nemen geen afscheid van de hond en staan niet toe dat hij tegen ons opspringt. Wel laten wij hem een commando opvolgen, bijvoorbeeld "zit". Dan is hij braaf en gaan we weg.
Bij "thuiskomst", vijf minuten later, negeren wij de hond wederom. Wij gaan iets voor onszelf doen, bijvoorbeeld thee zetten of afwassen, en staan niet toe dat de hond ons daarbij stoort. Hij vraagt aandacht, maar die geven wij hem niet. Pas wanneer hij geen acht meer op ons slaat en iets voor zichzelf is gaan doen (laat hem maar gewoon zijn gang gaan), spelen wij even met hem, zonder hem te belonen. Het spel op zich is al een beloning.
Dit herhalen we regelmatig, met steeds groter wordende tussenpozen. Laat de hond eraan wennen dat het niets bijzonders is wanneer wij hem negeren en dat het doodgewoon is wanneer wij weg gaan en weer thuiskomen. Al snel zal de hond zijn natuurlijke neiging om het roedelleiderschap (in het geval van een machtsvacuum) op zich te nemen, verliezen en zal hij ons als roedelleider zien. Dat maakt het leven voor hem een stuk rustiger en aangenamer, want hij hoeft niet meer voor ons te zorgen. Er wordt voor hem gezorgd.
Wees niet bang dat de hond je vriendje niet meer is wanneer jij je opstelt als roedelleider. Honden zijn van nature gewend aan hiërarchie en zijn blij met een baas boven baas.

Terug naar de rubriek Gedrag